Ciężko ocenić mi moment, w którym moje serce zaczęło bić mocniej do marmurowych kolumn i rzeźb ludzi w togach. Może to „Herkules” Disney’a? A może podróż z Wally’m, który zwiedzał świat? Tak, byłam tym dzieckiem, które znało na pamięć mitologię Parandowskiego i marzyło o karierze archeologa. Rzym był moim marzeniem z dzieciństwa.
Podczas mojej drugiej wizyty w Rzymie wiedziałam już „gdzie, co i jak”. Miałam też kilka euro więcej w portfelu. Widziałam prawie wszystkie najważniejsze zabytki, jednak byłam niezwykle podekscytowana powrotem w te miejsca.
Zmęczeni ilością turystów oblegających miasto lokalsi pewnie mnie znienawidzą, ale muszę być szczera. KAŻDY powinien zobaczyć Rzym. Choćby raz w życiu. Mam nadzieję, że uda mi się pokazać Wam dlaczego.
Wybierając się do Rzymu warto rozważyć zakup biletu na komunikację miejską na 24, 48, 72 godziny lub biletu tygodniowego. Po skasowaniu takiego biletu otrzymujecie nieograniczoną ilość przejazdów metrem i autobusami. Metro jest skomunikowane z lotniskiem i dworcem Termini. Jeśli chcecie trochę oszczędzić lub lubicie chodzić, to bilety jednorazowe kupicie w sklepikach tabaccheria i na stacjach metra.
Pomarańczowa linia A zatrzymuje się przy wielu ważnych zabytkach, na przykład przy Watykanie (Cipro i Ottaviano), Placu Hiszpańskim i Villi Borghese (Spagna), Fontannie di Trevi i Piazza Navona (Barberini) oraz przy dworcu Termini. Niebieską linią B dojedziemy do Koloseum i Forum Romanum czy Piramidy. W inne miejsca z łatwością dojedziecie autobusami.
Zwiedzanie Rzymu - wskazówki
Rzym jest bardzo popularnym miastem, co roku odwiedzają go tysiące turystów z całego świata. W stolicy Włoch byłam dwa razy. Pierwszy raz zimą, drugi w lipcu 2021 roku, w pandemii. Nie było wtedy tłumów, jednak znajomi, którzy wybrali się do Rzymu w szczycie sezonu w 2022 roku, narzekali na długie oczekiwanie w kolejkach i ścisk. Można próbować unikać takich sytuacji:
- Najpopularniejsze miejsca odwiedzajcie rano, bądźcie na miejscu chwilę przed otwarciem. Zwykle zaczynamy zwiedzanie wcześnie, a potem w upalnych godzinach sjesty wracamy do hotelu/apartamentu, żeby odpocząć (latem w centrum Rzymu temperatura osiąga nawet 40 stopni).
- Popularne miejsca, których zwiedzanie nie zajmuje dużo czasu, odwiedzajcie późnym popołudniem lub w godzinach wieczornych. Pamiętajcie jednak, że w wielu miejscach ostatnie osoby wpuszczane są najpóźniej godzinę przed zamknięciem.
- Wybierzcie się na zwiedzanie Rzymu poza sezonem – w maju i we wrześniu będzie ciepło, ale nie będzie już morderczych upałów. Ominiecie też największe tłumy.
10 miejsc, które trzeba zobaczyć w Rzymie
Ciekawych miejsc w Rzymie jest bardzo wiele i nie łatwo wybrać tylko dziesięć z nich. Postawiłam na miejsca, które znajdują się w centrum Rzymu i które naprawdę warto zobaczyć, nawet jeśli wybieracie się do miasta tylko na weekend. Przygotujcie się na podróż w czasie, bo Rzym stoi imponującymi zabytkami, nie tylko z czasów starożytnego cesarstwa.
1. Koloseum, Forum Romanum i Palatyn
Chyba nie ma drugiego miasta na całym świecie, które może pochwalić się taką ilością starożytnych budowli. Mimo, że Rzym usiany jest zabytkami, to właśnie kompleks Parco archeologico del Colosseo jest najpopularniejszą atrakcją miasta. Nie bez powodu to właśnie Koloseum jest symbolem Rzymu i jednym z 7 nowych cudów świata. Jeśli chcecie się przenieść na kilka godzin do starożytnego Rzymu, to będzie to świetny wybór.
Amfiteatr Flawiuszów nazywany jest „koloseum”, ponieważ w czasach antycznych znajdował się nieopodal ogromnego pomnika Nerona, który przez swój rozmiar nazywany był Kolosem. W pierwszych latach istnienia Koloseum, zanim zabudowano najniższy poziom, pusta arena wypełniana była wodą. Na arenie odbywały się krwawe inscenizacje bitew morskich, w których wszyscy uczestnicy ginęli. Miejsce to znane jest jednak przede wszystkim z tego, że na arenie miały miejsce walki gladiatorów. Koloseum mogło pomieścić aż 50 tysięcy widzów. Była to jedna z najbardziej imponujących budowli swoich czasów.
Obok amfiteatru znajduje się miejsce o zdecydowanie mniej krwawym rodowodzie. Forum Romanum, czyli dawny plac miejski. W starożytności pełnił rolę głównego politycznego, religijnego i towarzyskiego ośrodka Rzymu. Przy forum wznosiły się liczne świątynie, łuki triumfalne, stragany handlowe. Odbywały się tutaj ważne wystąpienia publiczne, przemarsze gladiatorów, a nawet wybory papieży.
Nad Forum Romanum wznosi się Palatyn – miejsce w którym, według legendy, bracia Romulus i Remus założyli miasto. W czasie republiki znajdowały się tutaj wille najbogatszych mieszkańców miasta – Marka Antoniusza, Cycerona czy Krassusa i pałace cesarskie. Obecnie w tym miejscu zobaczymy ruiny budowli z różnych okresów oraz zabytkowe tarasy Ogrodów Farnese.
Zwiedzanie parku zajmuje kilka godzin. Polecam zacząć w godzinach porannych, aby uniknąć tłumów i usmażenia się na rozgrzanych kamieniach Forum Romanum. Wszystkie trzy atrakcje zwiedzimy na jednym bilecie. Jeśli jesteście miłośnikami historii, to nie możecie przegapić tej okazji na wyjątkową podróż w czasie.
2. Fontanna di Trevi i Panteon
Fontanna w dzielnicy Trevi to jedna z najpiękniejszych rzeźb, jakie widziałam w życiu. Jej forma przypomina fasadę budynku. Ma aż 20 metrów szerokości i 26 metrów wysokości. Jest naprawdę majestatyczna.
Scena przedstawia Okeanosa, personifikację morza, w towarzystwie dwóch trytonów. Panowie syreny symbolizują Kastora i Polluksa – Argonautów, opiekunów żeglarzy. To właśnie oni świecą do nas z gwiazdozbioru Bliźniąt. Bóg oceanów dosiada rydwan zaprzężony w dwa hippokampy, mityczne morskie konie. Jeden z trytonów próbuje okiełznać niespokojnego wierzchowca. Dwa konie symbolizują dwa stany oceanu, ciszę i sztorm. Fontanna di Trevi jest pełna symboli. Nawet rzeźby na balustradach mają ukryte znaczenie. Co ciekawe, woda, która zasila fontannę doprowadzona jest akweduktu z 19 r. p.n.e.
Niedaleko Fontanny di Trevi stoi Panteon, świątynia wszystkich bogów. Ufundowana przez cesarza Hadriana budowla jest jednym z najlepiej zachowanych zabytków z czasów starożytnego Rzymu. W VII wieku świątynia została przemieniona w kościół katolicki Basilica di Santa Maria ad Martyres. Najbardziej imponująca jest kopuła Panteonu, która zainspirowała twórcę kopuły w słynnej katedrze we Florencji i architekta stojącego za projektem kościoła przy placu Trzech Krzyży w Warszawie.
3. Watykan i Bazylika św. Piotra
Muszę Was ostrzec. Bardzo możliwe, że po odwiedzinach w Rzymie, część miejsc przestanie na Was robić wrażenie. Na przykład barokowo-renesansowe kościoły. Bazylika św. Piotra w Watykanie jest tak monumentalna, że pozostałe świątynie pozostają daleko w tyle.
W sercu Wiecznego Miasta znajduje się jedno z najmniejszych państw świata, Watykan. Niedaleko zatrzymuje się pomarańczowa linia metra. Z Rzymu na Plac św. Piotra prowadzi szeroka aleja. Wejście do Bazyliki św. Piotra jest bezpłatne, ale wiele osób o tym nie wie. To dlatego, że za wszystkie pozostałe atrakcje z nią związane trzeba płacić. Bez biletu nie wejdziemy na kopułę bazyliki, do Grot Watykańskich, Muzeów Watykańskich. Płatne są także ogrody i Kaplica Sykstyńska.
W głównej części Bazyliki św. Piotra zachwycił mnie przepiękny ołtarz oraz rzeźba „Pieta”, którą stworzył sam Michał Anioł. Jest tam oczywiście dużo więcej dzieł sztuki, ale te dwa dzieła należą do największych atrakcji.
Niedaleko Watykanu mieści się bardzo przyjemny lokal, gdzie polecam wybrać się na drugie śniadanie. W Bono Roma serwowane są pyszne kanapki, w wypiekanym na miejscu chlebie. Warto spróbować autorskiego szprycera o smaku cytryny i imbiru.
4. Park Villa Borghese
Villa Borghese to moje ulubione miejsce w Rzymie. Zielone serce miasta, które jest dla stolicy Włoch tym, czym dla Londynu jest Hyde Park, a dla Nowego Jorku Central Park. Na mapie miasta zobaczycie więcej parków z nazwą „villa„. Dawniej były to ogromnie tereny posiadłości największych włoskich rodzin. Jak już się pewnie domyślacie, mój ulubiony park należał do rodziny Borgiów. Co ciekawe, dawniej na tych terenach znajdowały się winnice.
Wybraliśmy się tutaj na mały piknik, ale to także miejsce, które warto odwiedzić ze względu na ciekawe atrakcje. W parku znajdziemy, między innymi, Muzeum Galeria Borghese i Narodowe Muzeum Sztuki Współczesnej, działająca replikę teatru The Globe Szekspira, ZOO Bioparco i liczne kawiarnie.
5. Schody Hiszpańskie i Plac Hiszpański
Jeśli regularnie oglądacie pokazy mody to na pewno kojarzycie Schody Hiszpańskie. U stóp schodów w stylu rococco na Piazza di Spagna, znajduje się Fontana della Barcaccia oraz uliczki z butikami największych światowych marek, takich jak Dior, Prada czy Chanel. U szczytu stoi kościół Trinita dei Monti. Schody nie mają zbyt wiele wspólnego z Hiszpanią. W XVIII wieku, kiedy je budowano, w sąsiedztwie znajdowała się ambasada Hiszpanii. Co ciekawe, po prawej stronie od wejścia na schody znajdowała się wtedy także ambasada Polski.
Jeśli planujecie odwiedzić Rzym w okresie Bożego Narodzenia, to nie przegapcie rozstawianej na schodach szopki. Wiosną schody zdobią kolorowe kwiaty ustawiane z okazji Festiwalu Kwiatów.
6. Piazza Navona - nad i pod ziemią...
Kiedy wpiszecie w nawigację Piazza Navona i zobaczycie to miejsce na mapie, to kształt placu na pewno będzie przywoływał pewne skojarzenia. I będą one jak najbardziej poprawne. Plac znajduje się ponad ruinami antycznego stadionu. Stadion Domicjana był miejscem wyścigów, a jego trybuny mogły pomieścić ponad 30 tysięcy osób! Co najważniejsze, dalej można go oglądać. W podziemiach Piazza Navona zachowane są ruiny jedynego stadionu z czasów cesarstwa rzymskiego.
A co się dzieje na powierzchni? Piazza Navona to najładniejszy plac w Rzymie. Na środku stoi Fontanna Czterech Rzek, mniej monumentalna, ale równie imponująca co Fontanna di Trevi. Jej projektantem był jeden z najbardziej znanych architektów i rzeźbiarzy wszechczasów Giovanni Bernini, który zaprojektował też wcześniej wspomniany ołtarz Bazyliki św. Piotra oraz Plac św. Piotra.
Fontanna Czterech Rzek symbolizuje wielkie rzeki czterech kontynentów: Nil w Afryce, Dunaj w Europie, Ganges w Azji i Rio de la Plata w Ameryce Południowej. Każda z rzeźb przedstawiających personifikację rzeki, została stworzona przez innego artystę. Pozostałymi atrakcjami placu są fontanny Maura i Neptuna oraz kościół Sant’Agnese in Agone. W kamienicach okalających plac znajdują się kawiarnie i restauracje. Na placu można spotkać artystów – performerów, tancerzy, muzyków i rysowników.
7. Monti - restauracje i sklepy vintage
Monti to hipsterska dzielnica Rzymu, pełna modnych restauracji i winiarni, galerii artystów i sklepów z organiczną żywnością. Kto by pomyślał, że kiedyś królowali tutaj przestępcy i prostytutki? W dzielnicy Monti znajdziemy antyczne atrakcje Rzymu, takie jak Hale Trajana czy Złoty Dom Nerona, ale my przybyliśmy tutaj w takim samym celu jak lokalsi – żeby pobuszować po sklepikach i zjeść pyszną kolację.
Jeśli lubicie ubrania z minionej epoki, ciężkie skórzane kurtki, kolorowe sukienki i fikuśne okulary, to na Monti poczujecie się w jak raju. Znajduje się tu kilka klimatycznych sklepów vintage z ciuchami z drugiej ręki. Jak już się naszperaliśmy, to poszliśmy na kolację do jednej z licznych restauracji. Chwilę po tym jak usiedliśmy przy stoliku, przed lokalem zaczęła się tworzyć spora kolejka. Restauracje bardzo szybko się zapełniają, więc jeśli nie chcecie czekać, to spójrzcie na godziny otwarcia i przyjdźcie na miejsce chwilę po wieczornym otwarciu.
8. Monumento di Vittorio Emanuelle - weselny tort Rzymu
Ogromny biały budynek zwany jest Ołtarzem Ojczyzny, Vittoriano lub prześmiewczo, „weselnym tortem”. Monument został wybudowany, aby upamiętnić ukochanego króla Wiktora Emanuela II, który był pierwszym władcą Królestwa Włoch i który stał symbolem ruchu zjednoczenia państwa. Zajmujący powierzchnię 17 tysięcy m² pomnik wykonany jest z białego marmuru. Projekt inspirowany był starogreckimi świątyniami.
Aby wybudować monument wyburzono wiele średniowiecznych i renesansowych budowli, między innymi klasztor Ołtarza Niebiańskiego, wieżę Pawła II czy dom Michała Anioła. Wiele kontrowersji budziły także niebotyczne koszty tego przedsięwzięcia.
Nic nie może być po prostu ładne. Włosi kochają przemycać symbole. Monument jest pełen symbolicznych elementów w postaci zdobień kolumn i posągów. Na pierwszy rzut oka zauważyć można dwa główne punkty w tej kompozycji. Pierwszy to ogromny pomnik Wiktora Emanuela na koniu, który wykonany został z brązu przetopionego z armat. Drugi to znajdujący się pod pomnikiem Grób nieznanego żołnierza z posągiem bogini Romy i nie gasnącym płomieniem.
W środku znajdziemy Centralne Muzeum Zjednoczenia Włoch, a na szczycie taras widokowy.
9. Zatybrze, czyli Trastevere
Zatybrze to najstarsza dzielnica Rzymu. To tutaj, jeszcze w VIII wieku p.n.e., mieszkali Etruskowie. Transtevere („za-tybrem”), bo to część miasta znajdująca się po drugiej stronie rzeki Tybr. Od początku dzielnica ta była kulturowo kolorowa. Pomiędzy domami najbiedniejszych pojawiały się wille najbogatszych, na przykład ta, którą Juliusz Cezar zbudował dla Kleopatry.
Cała dzielnica została spalona w roku 64 przez Nerona, który chciał zobaczyć Wieczne Miasto w ogniu i obwinić za wszystko chrześcijan, z którymi toczył wojnę. Wtedy Zatybrze zamieszkiwali ludzie biedni, Żydzi, rybacy. Niewiele się zmieniało przez kolejne stulecia. Domy były budowane praktycznie jeden na drugim i w tej części Rzymu dalej mieszkali ludzie związani z morzem, cudzoziemcy i osoby wykluczone społecznie.
Kto by wtedy pomyślał, że kiedyś będzie to jedna z najmodniejszych dzielnic stolicy? W kolorowych uliczkach znajdziemy świetne restauracje, bary, galerie sztuki i antykwariaty. Dzielnica opanowana została przez artystów, a wieczorami pojawia się tutaj wielu turystów.
Poza knajpkami, Trastevere ma kilka ciekawych atrakcji – jeden z najstarszych kościołów w Rzymie, Basilica di Santa Maria in Trastevere, ogród botaniczny, wyspę Tyberyjską. Odbywa się tutaj także „jeden z największych targów staroci” przy Porta Portese – niestety bliżej mu do chińskiego marketu. Nie polecam.
10. Ghetto di Roma i kuchnia żydowska
Mało znanym zakątkiem Rzymu jest Ghetto di Roma, czyli Rzymskie Getto w dzielnicy Sant’Angelo. Wiedzieliście, że getta nie są wymysłem nazistów? Pierwsze separacje Żydów zaczęły się w 1215 roku z nakazu ówczesnego papieża, Innocentego. Getto w Rzymie powstało w 1555 roku z rozkazu papieża Pawła IV. Na rozkazy kolejnych papieży, getta powstawały wszędzie tam, gdzie mieszkała społeczność żydowska.
Żydzi nie mogli prowadzić przedsiębiorstw poza gettem, nie mogli studiować, a poza wyznaczonym obszarem musieli nosić żółte odznaki. Bramy getta były zamykane na noc. Nie dość, że Żydzi musieli płacić papieżowi podatki, to jeszcze w każdą niedzielę opłacali obowiązkowe kazanie księdza katolickiego, odprawiane w celu ich nawrócenia. Pozytywnym efektem ubocznym tego strasznego zjawiska było wykształcenie się bogatej kultury żydowskiej. W getcie, aż do 1943 roku, mieszkało około 4000 osób, które wyznawały różne odmiany judaizmu.
Co roku dawne getto odwiedzają Żydzi z całego świata. Najciekawszy fragment dzielnicy znajduje się między Teatro di Marcello a Wielką Synagogą, w której mieści się Muzeum Żydowskie. Przy Via del Portico d’Ottavia znajdziemy restauracje z rzymską kuchnią żydowską i sklepiki z koszerną żywnością.
Gwiazdami Ghetto di Roma są karczochy smażone w głębokim oleju, które są wyjątkowe dla włoskiej kuchni żydowskiej. Odwiedziliśmy tę część miasta w godzinach sjesty, dlatego większość lokali była jeszcze zamknięta. Na szczęście Bona Pizza Romana In Teglia otwierała się wcześniej i mogliśmy spróbować najbardziej unikatowej pizzy w mieście. Restauracja serwuje niezwykle chrupiącą prostokątną pizzę na kawałki. W ofercie były klasyczne koszerne smaki, ale zdecydowałam się trochę zaszaleć i zamówiłam dwa ciekawe połączenia, ziemniaki z rozmarynem i sardynki z kwiatem cukinii. Gorąco polecam!
Więcej ciekawych miejsc w Rzymie
Jeśli nie pierwszy raz odwiedzacie Rzym lub szukacie atrakcji poza utartym szlakiem, to mam dla Was listę kilku innych, mniej popularnych miejsc, które warto odwiedzić.
Inne miejsca, które warto zobaczyć w Rzymie:
- Galleria Sciarra
- Palazzo della Civilta e del Lavoro
- futurystyczny urbex we Fregene
- bajkowa architektura przy Piazza Mincio i Fontana delle Rane
- Parco Regionale dell’Appia Antica
- murale dzielnicy Ostiense
- włoska siostra londyńskiego Notting Hill – Piccola Londra
- Villa Torlonia
- Zamek Świętego Anioła
- plac Campo di Fiori
- Piramida Cesjusza
- Basilica Papale di Santa Maria Maggiore
Restauracje na szybki posiłek i lodziarnie, które zapadły mi w pamięć:
- Bono Roma – restauracja z kanapkami,
- Gelateria del Teatro – jedne z najlepszych lodów w Rzymie,
- Pastaciutta – makarony,
- Fra Diavolo – pizza neapolitańska, lokalna sieć,
- BONA, Pizza Romana In Teglia – chrupiąca pizza sprzedawana na kawałki,
Plan zwiedzania Rzymu - 4 dni
Ile atrakcji Rzymu można zobaczyć w 4-5 dni? Całkiem sporo! Udało nam się przemierzyć kilka wzgórz i sprawdzić co kryje się po obu stronach Tybru. Na koniec mojej listy miejsc, które warto zobaczyć w Rzymie, zostawiam dla Was nasz plan zwiedzania – może Wam się przyda lub Was zainspiruje do wyznaczenia własnego szlaku!
Dzień 1: Watykan, spacer po okolicy, Zamek Świętego Anioła, Piazza Navona
Dzień 2: poranny spacer po Trastevere, Ghetto di Roma, przerwa na gelatto z Gelateria del Teatro Coronari, Panteon, Fontanna di Trevi, Schody i Plac Hiszpański, Piazza Popolo
Dzień 3: park archeologiczny Colosseo z Palatynem i Forum Romanum, Monumento di Vittorio Emanuelle, shopping i kolacja w dzielnicy Monti
Dzień 4: Villa Torlonia, okolice Piazza Mincio, piknik w Villi Borghese
Wybierasz się do Włoch? Zobacz moje wpisy o innych wyjątkowych miejscach niedaleko Rzymu: